1. Inleiding
In dit hoofdstuk komen de financiële hoofdlijnen van de programmabegroting 2027-2030 aan de orde. We bouwen hierbij voort op het financieel perspectief van de Zomerbrief zoals dat in juli in de raad is besproken. We lichten het geactualiseerd financieel perspectief toe en gaan in op de  aanvullende ontwikkelingen die we in deze begroting hebben opgenomen. Tenslotte presenteren we de ontwikkeling van de woonlasten en geven we een specificatie van de budgettaire gevolgen van de meicirculaire.

2. Begroting in één oogopslag
De omvang van de MPB bedraagt in 2027 bijna € 900 miljoen. Een groot deel van de budgetten ligt vast door wettelijke verplichtingen, structurele kapitaallasten en langjarige afspraken. Circa 10 - 15% van de begroting is in een periode van vier jaar beïnvloedbaar. Hieronder treft u de verdeling aan van de lasten over de vier programma's en de (paragraaf) bedrijfsvoering.

Voor een grafische weergave van de meerjarenbegroting 2027-2030 hebben wij een infographic opgesteld, die via de website is in te zien.

3. Uitkomst MPB 2027-2030

3.1 Uitkomst financieel perspectief Zomerbrief
Vertrekpunt is de uitkomst van het financieel perspectief van de Zomerbrief. Dit bevatte een beeld van dat moment van de beschikbare ruimte voor de komende vier jaar en gaf inzicht in de onderdelen waar begrotingsbeslag of nieuwe kosten werden verwacht die volgen uit het coalitieakkoord.  

3.2 Actualisatie financieel perspectief

Een aantal ontwikkelingen leidt ertoe dat het financieel perspectief is geactualiseerd. Deze lichten we hieronder toe:

1. Ontwikkelingen Begroting Bestaand Beleid (BBB)

Deze zomer hebben we een nadere analyse van de uitkomst van de BBB uitgevoerd. Dit leidt tot bijstelling van een aantal onderdelen. Het zijn technische aanpassingen, zoals bijvoorbeeld een index aanpassing, de toerekening van btw in tarieven en een actualisatie van de opbrengst ozb op grond van nieuwe informatie van Tribuut.

2. Ontwikkeling van de rente

Door geopolitieke onzekerheden, inflatiedruk en een structureel hoger renteniveau op de financiële markten zijn de kosten van externe financiering toegenomen. Ook de gemeente Apeldoorn wordt hiermee geconfronteerd. In de BBB waren de op te nemen lange leningen met 3,0% doorgerekend. Wij verwachten dat de externe rentelasten in 2027 en verder  € 900.000 structureel hoger zal uitkomen. De op te nemen leningen zijn nu doorgerekend met 3,5%.

3. Nota reserves en voorzieningen

In de geactualiseerde Nota Reserves en Voorzieningen 2027-2030 stellen wij voor de reserve ophogen activeringsgrens op te heffen en een deel van de reserve gebiedsgericht grondwaterbeheer op te heffen. De totale vrijval bedraagt € 892.000 en leidt tot een voordeel in 2027. De nota is geagendeerd voor besluitvorming in de raad op 15 oktober 2026.

3.3 Onontkoombare ontwikkelingen

In het financieel perspectief voor de Zomerbrief zijn 16 onontkoombare ontwikkelingen benoemd. Ook is een reservering van € 1 miljoen opgenomen, omdat duidelijk was dat voor een aantal posten aanvullend budget nodig was, waaronder voor de gevolgen van de Cyberbeveiligingswet, de Wet Open Overheid en cameratoezicht in de binnenstad. De afgelopen periode zijn deze posten verder ingevuld. Ook bestaande onontkoombare posten zijn opnieuw beoordeeld en in een enkel geval aangepast qua bedragen In de reeks onder 4 is de nieuwe raming opgenomen. De reservering van € 1 miljoen uit de Zomerbrief kan hiermee vervallen. Het samenvattend overzicht bevat een totaaloverzicht van alle voorstellen uit deze MPB per begrotingsprogramma. Op de programma’s lichten we de voorstellen nader toe.

3.4 Overige nieuwe ontwikkelingen

Naast de onontkoombare ontwikkelingen, zijn ook de reeksen van het coalitieakkoord, pm-posten, de incidentele maatregelen en de bestaande opgaven die continuïteit vragen opnieuw beoordeeld en doorgerekend. Dit leidt in een aantal gevallen tot gewijzigde reeksen. Ook zijn er nieuwe reeksen toegevoegd. Qua incidentele budgetten geldt dit voor de Zuidrand en voor toekomstbestendige werklocaties. Voor een totaaloverzicht verwijzen wij naar het samenvattend overzicht en de toelichting op de programma’s.

Begrotingsuitkomst

De MPB 2027-2030 sluit in het eerste jaar, conform de eis van onze provinciale toezichthouder. De jaren 2028 en verder laten oplopende tekorten zien. De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat we – gelet op de onduidelijkheid over rijksmiddelen gemeentefonds en jeugdzorg-  niet ver vooruit kunnen kijken. Deze ontwikkeling treft alle gemeenten en is ook de reden dat het  provinciaal toezicht zich toespitst op een reëel en structureel sluitende begroting in het eerste begrotingsjaar. Dit laat onverlet dat wij stappen moeten zetten om een gezonde balans te behouden tussen blijven investeren in de stad en een financieel gezonde huishouding. Wij hebben hier drie stappen voor ogen, die wij aankondigden in de Zomerbrief. Als eerste stap kijken we naar onze financiële parameters. In oktober gaan we met u in gesprek over de nota reserves en voorzieningen. Als tweede stap gaan we kritisch kijken naar welke taken we minder of anders kunnen doen. Scherpe focus en prioritering helpt om beschikbare middelen in te zetten daar waar zij de grootste maatschappelijke waarde toevoegen. In 2027 gaan wij hiermee aan de slag. Als derde en laatste stap komt de discussie over lasten van inwoners en ondernemers in beeld.

4. Woonlasten, rioolheffing en hondenbelasting

Onderstaand gaan wij in op de gemeentelijke woonlasten en enkele ontwikkelingen in de tarieven voor rioolheffing en hondenbelasting.

De gemeentelijke woonlasten voor huishoudens met een eigen woning betreffen de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. In onderstaande tabel wordt een beeld gegeven van de ontwikkeling van de woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een woningwaarde van afgerond € 467.000. Dit is een stijging van 2,8% t.o.v. 2026. In de paragraaf Lokale heffingen gaan wij uitgebreid in op de ontwikkeling per belastingsoort.

In het COELO-rapport ‘Kerngegevens belastingen grote gemeenten 2026’ neemt Apeldoorn als het gaat om gemiddelde woningeigenaren meerpersoonshuishoudens plek 127 van alle gemeenten en plek 17 van de 40 grootste gemeenten in (nummer 1 heeft de laagste lasten).

Rioolheffing

en aanzien van de rioolheffing merken wij het volgende op. Door de uitvoering van eerder uitgestelde werkzaamheden, diverse onvoorziene ontwikkelingen en structureel hogere exploitatielasten wordt in 2027 en 2028 een groter beroep gedaan op de beschikbare middelen binnen de spaar- en egalisatievoorziening. De beschikbare dekking blijkt in deze jaren echter niet voldoende om alle geplande uitgaven volledig uit deze voorzieningen te financieren.

Om de kostenontwikkeling over meerdere jaren gelijkmatiger te laten verlopen en sterke schommelingen in de rioolheffing te voorkomen, wordt een deel van de investeringen geactiveerd en vervolgens afgeschreven. Het gaat om investeringen van € 2,85 miljoen in 2027 en € 1,15 miljoen in 2028. De bijbehorende kapitaallasten worden daardoor verspreid over de gebruiksduur van de investeringen.

Deze aanpak is nodig vanwege de inhaalslag op eerder doorgeschoven projecten en de noodzaak om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen binnen de gemeentelijke water- en rioleringsopgave. Hiermee kunnen de noodzakelijke werkzaamheden doorgang vinden, terwijl de tariefontwikkeling voor inwoners en bedrijven zoveel mogelijk beheersbaar blijft.Hiermee wordt een balans gevonden tussen het tijdig uitvoeren van de noodzakelijke investeringen en het beheersbaar houden van de lasten voor inwoners en bedrijven.

Hondenbelasting

T.a.v. van de hondenbelasting wordt in de paragraaf lokale heffingen een wijziging in de systematiek voorgesteld. Op dit moment is er sprake van een oplopend tarief per hond en voor kennels geldt een afzonderlijk tarief. Met ingang van 2027 stellen wij, vanuit het oogpunt van vereenvoudiging en uitlegbaarheid, voor om één uniform tarief per hond te hanteren. Deze wijziging van de heffingssystematiek leidt naar verwachting tot een opbrengstenderving van circa € 40.000. Wij verwachten dit nadeel te kunnen compenseren door gerichte veldcontroles in te zetten.

5. Algemene uitkering gemeentefonds

In het financieel perspectief van de zomerbrief is de meicirculaire van het gemeentefonds verwerkt. Daar is ook toegelicht dat het Rijk voor een aantal onderdelen extra middelen heeft toegevoegd voor specifieke doelen of extra taken van gemeenten. Daarnaast krijgen wij ook extra bijdragen voor onze rol als centrumgemeente.  Tegenover deze middelen staan extra uitgaven. Wij hebben de volgende reeksen budgetneutraal verwerkt in deze MPB:

Een belangrijke taakverschuiving betreft de uitname van de huishoudelijke hulp uit het gemeentelijk Wmo-budget. Hierdoor ontvangen we vanaf 2029 bijna € 11 miljoen minder vanuit het gemeentefonds. Op dit moment is er onvoldoende zicht op de exacte uitwerking van deze maatregel. Wij gaan er vooralsnog vanuit dat onze uitgaven met hetzelfde bedrag zullen verlagen. Deze beleidswijziging in de Wmo is budgetneutraal verwerkt; de lagere inkomsten van het Rijk leiden tot eenzelfde bedrag aan lagere uitgaven door de gemeente. Dit is overeenkomstig het advies van het Rijk.

6. MPB indicatoren

Evenals vorig jaar zijn de MPB indicatoren te ontsluiten via onderstaande Jaarrekening & MPB - MPB - Apeldoorn . De indicatoren zijn ook via de begrotingsprogramma’s te benaderen. De verplichte BBV indicatoren treft u op een bijlage aan.