Inleiding
Apeldoorn staat de komende jaren voor een omvangrijke investeringsopgave. De groei van de stad, de vervangingsopgave van bestaande assets, de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed en de maatschappelijke ambities uit het coalitieakkoord vragen om substantiële investeringen. Investeringen dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving, de bereikbaarheid van de stad, maatschappelijke voorzieningen en een toekomstbestendige gemeentelijke organisatie.

Investeringen leiden tot structurele kapitaallasten gedurende de gebruiksduur van het betreffende actief. Gezien de omvang en het langjarige karakter van de investeringsportefeuille is het van belang om niet alleen naar de beschikbare investeringsruimte te kijken, maar ook naar de uitvoerbaarheid en de structurele effecten op de begroting.

Voor nieuwe uitbreidingsinvesteringen wordt investeringsruimte gereserveerd. Op basis van uitgewerkte projectvoorstellen worden afzonderlijke investeringskredieten ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Voor vervangingsinvesteringen geldt dat deze noodzakelijk zijn om bestaande gemeentelijke assets in stand te houden; deze worden met het vaststellen van de MPB geautoriseerd.

Ontwikkeling van de investeringen
De onderstaande grafiek geeft inzicht in de verwachte investeringen voor de komende vier jaar. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen:

• toegekende vervangingsinvesteringen;

• toegekende uitbreidingsinvesteringen;
• investeringsruimte;
• nieuwe investeringsruimte die in deze MPB wordt voorgesteld.

De vervangingsinvesteringen hebben betrekking op de instandhouding van bestaande gemeentelijke assets, zoals wegen, riolering, openbare ruimte, vastgoed, voertuigen en automatisering. Een belangrijk onderdeel van deze opgave wordt gevormd door de vervangingsgolf in de naoorlogse wijken. De omvang van deze opgave vraagt om een meerjarige en integrale programmering van werkzaamheden in de openbare ruimte.

De uitbreidingsinvesteringen bestaan uit projecten waarvoor reeds investeringskredieten zijn vastgesteld. Deze projecten dragen bij aan de groei en ontwikkeling van Apeldoorn en omvatten onder andere investeringen in stedelijke ontwikkeling, onderwijshuisvesting, maatschappelijke voorzieningen, mobiliteit, duurzaamheid en veiligheid.

Naast de reeds vastgestelde investeringen is investeringsruimte gereserveerd voor toekomstige opgaven. Deze ruimte is gereserveerd om nieuwe beleidsdoelen en maatschappelijke ontwikkelingen te kunnen vertalen naar concrete projecten. De investeringsruimte vormt daarmee een belangrijke randvoorwaarde voor het realiseren van de ambities van de gemeente.

Uitvoerbaarheid en fasering
De afgelopen jaren is zichtbaar geworden dat de omvang van de investeringsportefeuille sneller groeit dan de beschikbare uitvoeringscapaciteit. Naast personele capaciteit spelen ook externe factoren een rol, zoals vergunningprocedures, stikstofregelgeving, bezwaar- en beroepsprocedures, marktomstandigheden en de beschikbaarheid van aannemers.

Hierdoor is de complexiteit om de geplande investeringen te realiseren sterk toegenomen. Om de ambities en planning te realiseren wordt ingezet op realistische planning, prioritering van projecten en een integrale afweging van capaciteit en middelen. Dit draagt bij aan een betere voorspelbaarheid van investeringen en voorkomt dat structureel meer projecten worden gepland dan daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden daarmee wordt voorkomen dat vroegtijdig onnodig beslag op middelen wordt gelegd.

Investeringsruimte
De investeringsruimte betreft een globale inschatting van toekomstige netto-investeringen. Daarbij is rekening gehouden met mogelijke bijdragen van derden, zoals het Rijk, de provincie, Europese subsidies en bijdragen van ontwikkelende partijen. Nieuwe projecten worden pas gestart nadat de raad hiervoor een afzonderlijk investeringskrediet heeft vastgesteld vanuit de investeringsruimte. In deze MPB is de volgende investeringsruimte gereserveerd, de besluiten hierover zijn in vorige MPB’s genomen:

In deze MPB wordt voorgesteld om aanvullende investeringsruimte beschikbaar te stellen voor nieuwe opgaven, de voortzetting van bestaande opgaven en beleidsontwikkelingen. Dit betreft de volgende opgaven:

• Mobiliteit - ontsluiting bedrijventerreinen Noord en aanvulling voor verbreding Laan van Zevenhuizen
• Stadmaken op de Veluwe
• Onderwijshuisvesting
• Sport - Omnisport
• Toekomstige werklocaties
• Inloopvoorziening

Voor de bedragen per opgave wordt verwezen naar het samenvattend overzicht.   

Deze paragraaf gaat over de investeringen binnen de huidige MPB-periode. Investeringen die in deze periode worden opgestart, hebben echter een meerjarig karakter en leiden ook na deze periode tot structurele kapitaallasten. Om deze langjarige effecten beter inzichtelijk te maken, wordt in een volgende MPB een bredere doorkijk opgenomen van de te verwachten investeringen en de bijbehorende financiële effecten. Deze doorkijk reikt verder dan de vierjarige MPB-periode en biedt daarmee meer inzicht in de ontwikkeling van de investeringsopgave op langere termijn.

Kapitaallasten
Investeringen leiden tot structurele kapitaallasten in de begroting. Deze bestaan uit afschrijvingen en rente. Naarmate het investeringsvolume groeit, nemen ook de kapitaallasten toe.

De kapitaallasten van bestaande activa laten een dalende lijn zien doordat activa volledig worden afgeschreven. Deze vrijvallende ruimte vormt een bron voor de financiering van toekomstige vervangingsinvesteringen. Waardoor de gemiddelde kapitaallasten van de bestaande activa per saldo op een stabiel niveau blijft.

Tegelijkertijd nemen de kapitaallasten van nieuwe investeringen toe doordat projecten in gebruik worden genomen en in de exploitatie worden verwerkt. Hierdoor ontstaat een steeds groter structureel beslag op de begroting. Ook zullen de kapitaallasten de komende jaren toenemen doordat er een wijziging is doorgevoerd in de verslaggevingsregels (BBV). Tot 2016 werden investeringen in de openbare ruimte als eenmalige kosten genomen en dus niet geactiveerd. Als gevolg daarvan is de vrijval van kapitaallasten lager dan de benodigde kapitaallasten bij vervanging. Dit is een geleidelijke proces waardoor na circa 40 jaar een balans zal ontstaan tussen vrijval van kapitaallasten en benodigde kapitaallasten voor vervanging.

Bij de raming van de kapitaallasten van de investeringsruimte wordt rekening gehouden met de verwachte fasering van projecten. Ervaring leert dat niet alle geraamde investeringen conform planning worden gerealiseerd. Om de begroting hierop aan te laten sluiten, is een stelpost onderuitputting kapitaallasten opgenomen. Voor de investeringsruimte bedraagt deze stelpost 50% van de geprognosticeerde kapitaallasten. In deze MPB is hiervoor in 2027 een bedrag van € 140.000 opgenomen oplopend naar € 2,1 miljoen in 2030 voor zowel de reeds gereserveerde investeringsruimte als de nieuw voorgestelde investeringsruimte. Hierdoor ontstaat een realistischer beeld van de structurele begrotingseffecten van de investeringsportefeuille in de begrotingsjaren van deze MPB.

Risico’s
De belangrijkste risico's binnen de investeringsopgave zijn:

• stijgende rente en daarmee hogere kapitaallasten;

• prijsstijgingen in de bouw- en infrasector;
• vertraging als gevolg van vergunningen, bezwaarprocedures en regelgeving;
• beperkte personele capaciteit binnen de organisatie en bij marktpartijen;
• onzekerheid over bijdragen van derden.

Gezien de omvang van de investeringsportefeuille blijft het van belang om periodiek te sturen op prioritering, uitvoerbaarheid en de structurele effecten op de begroting. Daarmee blijft de investeringsopgave in balans met de financiële positie van de gemeente en de beschikbare uitvoeringskracht.